Jak chronić się przed komarami i kleszczami na biwaku?

Wieczór nad jeziorem, nocleg na leśnej polanie albo weekend na kempingu brzmią dobrze do momentu, gdy pojawiają się komary. Jeszcze większą ostrożność trzeba zachować w przypadku kleszczy, które mogą przenosić boreliozę oraz kleszczowe zapalenie mózgu.

Nie istnieje jeden sposób zapewniający pełną ochronę. Sam spray może nie wystarczyć, podobnie jak długie spodnie nie pomogą, jeżeli kleszcz przedostanie się pod nogawkę. Najlepsze efekty daje połączenie kilku prostych metod: właściwego wyboru miejsca, odpowiedniej odzieży, repelentu, moskitiery oraz kontroli całego ciała.


 

Wybierz odpowiednie miejsce na biwak

Ochronę przed owadami warto zacząć jeszcze przed rozstawieniem namiotu. Komary rozwijają się w wodzie, dlatego najwięcej można ich spotkać w pobliżu rozlewisk, bagien, podmokłych łąk, rowów oraz niewielkich zbiorników ze stojącą wodą.

Nie oznacza to, że trzeba całkowicie rezygnować z noclegu nad jeziorem lub rzeką. Lepiej jednak rozstawić namiot w suchym i lekko przewiewnym miejscu, a nie bezpośrednio przy trzcinach, mokradłach lub gęstych zaroślach.

Kleszcze najłatwiej spotkać w wysokiej trawie, ściółce, paprociach, zaroślach oraz na granicy lasu i łąki. Dlatego przed rozłożeniem obozowiska dobrze jest obejrzeć najbliższe otoczenie. Namiot ustawiony na niskiej, suchej trawie będzie lepszym wyborem niż miejsce ukryte w gęstej roślinności.

Wybierając miejsce na nocleg:

• unikaj stojącej wody i podmokłego terenu,
• nie rozstawiaj namiotu w wysokiej trawie,
• wybierz suchą i możliwie przewiewną przestrzeń,
• ogranicz przechodzenie przez gęste zarośla,
• nie zostawiaj otwartych pojemników, w których może gromadzić się woda.

Odpowiednia odzież to pierwsza bariera

W upalny dzień długie spodnie i koszula z rękawem mogą wydawać się mało wygodne, ale podczas wędrówki przez las lub wysoką trawę znacznie ograniczają dostęp owadów do skóry.

Najlepiej sprawdza się lekka, przewiewna i luźna odzież. Zbyt obcisły i cienki materiał może nie zapewniać wystarczającej ochrony przed komarami. Jasne ubrania mają dodatkową zaletę – łatwiej zauważyć na nich przemieszczającego się kleszcza.

Podczas marszu przez teren, w którym mogą występować kleszcze, warto założyć:

• spodnie z długimi nogawkami,
• koszulę lub bluzę z długim rękawem,
• pełne buty,
• dłuższe skarpety,
• nakrycie głowy.

Nogawki można wsunąć w skarpety lub buty. Nie wygląda to szczególnie elegancko, ale utrudnia kleszczom przedostanie się pod ubranie. Po powrocie do namiotu odzież należy dokładnie obejrzeć i wytrzepać poza miejscem noclegu.

Jak wybrać skuteczny repelent?

Repelent nie zabija komarów ani kleszczy, lecz ma je odstraszać. Preparaty mogą być przeznaczone do stosowania na skórę, ubranie albo wyposażenie. Nie każdy produkt nadaje się jednak do każdego z tych zastosowań.

W repelentach najczęściej spotyka się między innymi:

• DEET,
• ikarydynę, nazywaną również pikarydyną,
• IR3535,
• PMD, czyli substancję związaną z olejkiem eukaliptusa cytrynowego.

Nie należy wybierać preparatu wyłącznie na podstawie dużego napisu „na komary” umieszczonego z przodu opakowania. Trzeba sprawdzić, przed jakimi owadami chroni produkt, jak długo działa, dla jakiego wieku jest przeznaczony oraz czy można stosować go na skórę.

Jak prawidłowo stosować repelent?

Preparat należy nakładać zgodnie z instrukcją producenta. Większa ilość środka nie zawsze zapewnia dłuższą ochronę, może natomiast zwiększyć ryzyko podrażnienia skóry.

Repelentu nie należy rozpylać bezpośrednio na twarz. Bezpieczniej nanieść go najpierw na dłonie, a następnie ostrożnie rozprowadzić, omijając oczy, usta i uszkodzoną skórę. Po aplikacji trzeba umyć ręce, szczególnie przed jedzeniem.

W przypadku dzieci należy stosować wyłącznie preparaty odpowiednie dla ich wieku. Nie powinno się nanosić środka na dłonie małego dziecka, ponieważ może ono włożyć je do ust lub przetrzeć oczy.

Po powrocie z terenu repelent należy zmyć ze skóry. Jeżeli ubranie było spryskane preparatem przeznaczonym do tkanin, trzeba postępować zgodnie z informacjami znajdującymi się na jego etykiecie.

Sprawdź, czy preparat jest dopuszczony do sprzedaży

Repelenty odstraszające komary i kleszcze są produktami biobójczymi. Na opakowaniu powinny znajdować się informacje o przeznaczeniu, substancji czynnej, sposobie stosowania, czasie ochrony, środkach ostrożności oraz numerze pozwolenia.

Preparaty bez czytelnej etykiety, kupowane z niepewnego źródła lub reklamowane wyłącznie jako „naturalne i całkowicie bezpieczne” mogą nie zapewniać deklarowanej ochrony.

Olejki eteryczne mogą przez pewien czas zmniejszać zainteresowanie komarów, ale zazwyczaj działają krócej niż sprawdzone repelenty. Na kilkudniowy biwak lepiej zabrać preparat z jasno określonym sposobem użycia i czasem działania.

Czy można zabezpieczyć ubranie przed owadami?

Niektóre preparaty są przeznaczone do nanoszenia na odzież, buty, moskitiery lub elementy wyposażenia. Część z nich zawiera permetrynę, która działa odstraszająco i owadobójczo.

Permetryny nie należy nakładać bezpośrednio na skórę. Można jej używać wyłącznie w sposób wskazany przez producenta konkretnego preparatu. Ubranie lub moskitiera powinny być zabezpieczane na zewnątrz i całkowicie wyschnąć przed użyciem.

Alternatywą są fabrycznie impregnowane moskitiery i elementy odzieży. Informacja o zastosowanej substancji oraz trwałości ochrony powinna znajdować się na opakowaniu produktu.

Moskitiera – prosta ochrona bez nakładania preparatu na skórę

Moskitiera tworzy mechaniczną barierę pomiędzy człowiekiem a owadami. Jest szczególnie przydatna podczas snu, gdy działanie repelentu może się skończyć, a użytkownik nie zauważy owadów przedostających się do miejsca noclegu.

Moskitiera w namiocie

Większość namiotów turystycznych ma sypialnię zabezpieczoną siatką. Sama obecność moskitiery nie wystarczy jednak, jeżeli wejście pozostaje otwarte przez dłuższy czas.

Po wejściu do namiotu należy od razu zamknąć zamek. Dobrze jest także sprawdzić, czy siatka nie ma rozdarć oraz czy nie została przyciśnięta w taki sposób, że owady mogą dostać się do środka.

Nie warto przechowywać wewnątrz dużej ilości mokrej odzieży ani zostawiać otwartych naczyń z jedzeniem. Chociaż nie przyciągną one kleszczy, mogą zainteresować inne owady.

Moskitiera nad miejscem do spania

Pod tarpem, w hamaku, na łóżku polowym albo w otwartym schronieniu dobrze sprawdza się moskitiera rozwieszana nad całym miejscem noclegu.

Jej dolne krawędzie powinny przylegać do podłoża, materaca lub łóżka. Trzeba również zadbać o to, aby siatka nie dotykała bezpośrednio twarzy i rąk. Komary mogą próbować ukłuć przez oczka moskitiery, jeżeli skóra znajduje się tuż przy materiale.

Moskitiera ze stelażem jest łatwiejsza do rozstawienia tam, gdzie brakuje wygodnych punktów mocowania. Tradycyjna siatka rozwieszana na linkach jest zazwyczaj lżejsza i zajmuje mniej miejsca w plecaku.

Moskitiera na głowę

Moskitiera zakładana na głowę przydaje się podczas wędkowania, zbierania grzybów, pracy w obozowisku oraz przebywania w pobliżu podmokłego terenu.

Najlepiej używać jej razem z kapeluszem lub czapką z rondem. Materiał zostaje wtedy odsunięty od twarzy, poprawia się widoczność, a owady nie mają bezpośredniego dostępu do skóry.

Lekka moskitiera na głowę waży niewiele i po złożeniu zajmuje mniej miejsca niż większość opakowań repelentu. Może być dobrym awaryjnym elementem wyposażenia, nawet gdy na co dzień korzystamy głównie ze środków nanoszonych na skórę.

Jak ograniczyć liczbę komarów wokół obozowiska?

Na krótkim biwaku nie da się usunąć wszystkich komarów z otoczenia. Można jednak ograniczyć warunki, które sprzyjają ich obecności.

Nie zostawiaj otwartych wiader, misek, kubków ani plandek, w których po deszczu może zebrać się woda. Zbiorniki z wodą użytkową powinny być zakryte. Warto również regularnie opróżniać wodę zgromadzoną w zagięciach tarpów i pokrowców.

Dym z ogniska może chwilowo ograniczyć liczbę komarów w jego bezpośrednim sąsiedztwie, ale nie należy traktować go jako podstawowej ochrony. Nie będzie działał podczas snu, a rozpalanie ognia nie wszędzie jest dozwolone i bezpieczne.

Podobnie wygląda sytuacja ze świecami zapachowymi, spiralami i urządzeniami odstraszającymi. Mogą uzupełniać ochronę w niewielkiej przestrzeni, lecz nie zastąpią odpowiedniego ubrania, repelentu i moskitiery.

Po powrocie dokładnie sprawdź całe ciało

Kleszcz nie zawsze wkłuwa się od razu. Może przez pewien czas przemieszczać się po ubraniu lub skórze, szukając odpowiedniego miejsca. Dlatego dokładne obejrzenie ciała po powrocie z lasu, łąki lub biwaku jest jednym z najważniejszych elementów ochrony.

Szczególną uwagę trzeba zwrócić na:

• pachy,
• pachwiny,
• okolice pępka,
• zgięcia kolan i łokci,
• okolice pasa,
• skórę za uszami,
• kark i linię włosów,
• miejsca intymne,
• skórę głowy.

W obejrzeniu pleców i skóry głowy może pomóc druga osoba. Po powrocie warto wziąć prysznic, dokładnie obejrzeć ubranie oraz sprawdzić plecak, śpiwór i inne elementy wyposażenia.

Należy też obejrzeć dzieci oraz zwierzęta, które przebywały na zewnątrz.

Co zrobić, gdy znajdziesz kleszcza?

Kleszcza należy usunąć możliwie szybko. Najlepiej użyć cienkiej pęsety, specjalnej karty, haczyka lub innego przyrządu przeznaczonego do usuwania kleszczy.

Pasożyta trzeba chwycić jak najbliżej skóry i wyciągnąć spokojnym, jednostajnym ruchem ku górze. Nie należy go zgniatać, przypalać ani smarować tłuszczem, alkoholem, benzyną, kremem lub lakierem do paznokci.

Po usunięciu kleszcza miejsce wkłucia oraz narzędzie należy zdezynfekować, a ręce dokładnie umyć.

Jeżeli nie udało się usunąć pasożyta, część pozostała w skórze albo miejsce jest trudno dostępne, należy skorzystać z pomocy medycznej.

Przez kolejne tygodnie trzeba obserwować skórę i samopoczucie. Powiększająca się zmiana skórna przypominająca pierścień, gorączka, bóle głowy, uczucie rozbicia lub inne niepokojące objawy wymagają konsultacji z lekarzem.

Najczęstsze błędy podczas ochrony przed owadami

Najczęstszym błędem jest poleganie wyłącznie na jednej metodzie. Repelent może przestać działać, moskitiera może zostać niedokładnie zamknięta, a kleszcz może przedostać się pod luźną nogawkę.

Problemy powoduje również:

• stosowanie preparatu niezgodnie z etykietą,
• używanie repelentu tylko przeciw komarom, gdy w terenie występują także kleszcze,
• nanoszenie permetryny bezpośrednio na skórę,
• pozostawianie otwartego namiotu,
• siadanie w wysokiej trawie bez zabezpieczenia,
• brak kontroli ciała po powrocie,
• smarowanie wbitego kleszcza tłuszczem lub alkoholem,
• zabieranie zbyt małej ilości repelentu na kilkudniowy wyjazd.

Co zabrać na biwak w sezonie komarów i kleszczy?

Podstawowy zestaw ochronny nie musi być ciężki ani rozbudowany. W większości przypadków wystarczy repelent dopasowany do użytkownika, długa odzież, moskitiera oraz prosty przyrząd do usuwania kleszczy.

Na biwak warto spakować:

• repelent na komary i kleszcze,
• lekką odzież z długimi rękawami i nogawkami,
• moskitierę dopasowaną do sposobu noclegu,
• moskitierę na głowę,
• pęsetę lub przyrząd do usuwania kleszczy,
• środek do dezynfekcji,
• niewielkie lusterko,
• preparat łagodzący świąd po ukąszeniach.

Moskitiera na głowę może być wystarczająca podczas marszu lub wędkowania. Do spania pod tarpem lepiej wybrać większą siatkę zabezpieczającą całe miejsce noclegu, natomiast na łóżku polowym wygodna będzie moskitiera ze stelażem.

Skuteczna ochrona wymaga kilku prostych działań

Komary i kleszcze są naturalnym elementem biwakowania, ale nie trzeba biernie znosić ich obecności. Dobrze wybrane miejsce, odpowiednia odzież, skuteczny repelent i moskitiera znacznie ograniczają ryzyko ukąszeń.

Równie ważne jest zachowanie po zakończeniu wyprawy. Dokładne obejrzenie ciała i szybkie usunięcie zauważonego kleszcza może mieć większe znaczenie niż kolejna warstwa preparatu odstraszającego.

Najlepiej traktować ochronę jako cały system, a nie pojedynczy produkt. Gdy jedna metoda zawiedzie, pozostałe nadal ograniczają dostęp owadów do skóry.