Jak wybrać plecak turystyczny? Pojemność, system nośny i dopasowanie

Plecak turystyczny powinien pomieścić całe potrzebne wyposażenie, ale nie może być przypadkowo dobranym workiem z szelkami. Podczas dłuższego marszu liczy się nie tylko jego pojemność, lecz także sposób przenoszenia ciężaru, dopasowanie do długości pleców, wentylacja oraz łatwy dostęp do najczęściej używanych rzeczy.

Zbyt mały plecak zmusza do przypinania dużej ilości wyposażenia na zewnątrz. Zbyt duży zachęca natomiast do zabierania niepotrzebnych rzeczy, zwiększa masę bagażu i utrudnia jego stabilne ułożenie. Najlepszym rozwiązaniem jest wybór pojemności dopasowanej do długości wyjazdu, pory roku i wielkości posiadanego sprzętu.

Przy zakupie nie należy kierować się wyłącznie wzrostem użytkownika ani liczbą litrów podaną w nazwie produktu. Dwa plecaki o podobnej pojemności mogą zupełnie inaczej układać się na plecach. Jeden będzie prostym modelem na krótkie wycieczki, a drugi może mieć stelaż, regulowany system nośny i pas biodrowy przeznaczony do przenoszenia znacznie cięższego ekwipunku.

Jaką pojemność plecaka wybrać?

Pojemność plecaka podawana jest w litrach, ale sama liczba nie określa jeszcze jego rzeczywistej przydatności. Znaczenie ma kształt komory głównej, liczba przegród, obecność kieszeni zewnętrznych oraz możliwość przypięcia części wyposażenia poza plecakiem.

Podane zakresy pojemności należy traktować orientacyjnie:

- około 10–20 litrów – krótki spacer, rower lub lekka wycieczka bez wyposażenia biwakowego,
- około 20–35 litrów – całodniowa wycieczka, krótki trekking lub minimalistyczny wyjazd latem,
- około 35–50 litrów – weekendowy biwak z lekkim i niewielkim sprzętem,
- około 50–70 litrów – kilkudniowa wyprawa, większy śpiwór, namiot i zapas żywności,
- ponad 70 litrów – dłuższe wyprawy, biwaki zimowe albo przenoszenie części wyposażenia całej grupy.

Zakresy te mogą się znacznie przesuwać. Lekki śpiwór puchowy, mały namiot i kompaktowa mata zajmą mniej miejsca niż gruby śpiwór syntetyczny, duża karimata i ciężki zestaw do gotowania. Dlatego pojemność plecaka najlepiej dobierać do sprzętu, który rzeczywiście ma być w nim przenoszony.

Plecak na jednodniową wycieczkę

Na krótki wypad wystarczy miejsce na wodę, jedzenie, kurtkę przeciwdeszczową, apteczkę, latarkę i kilka drobnych akcesoriów. Plecak nie musi mieć rozbudowanego stelaża, ale powinien dobrze przylegać do pleców i nie przesuwać się podczas marszu.

Przydatne są boczne kieszenie na butelki, niewielka kieszeń na dokumenty oraz możliwość szybkiego schowania bluzy lub kurtki. Na rower albo szybszy marsz warto wybrać model z pasem piersiowym, który ogranicza kołysanie się plecaka.

Plecak na weekendowy biwak

Na jedną lub dwie noce trzeba zwykle zabrać śpiwór, matę, zapasową odzież, jedzenie, wodę i podstawowy sprzęt do gotowania. Przy lekkim wyposażeniu często wystarcza plecak o średniej pojemności, ale większy śpiwór syntetyczny może szybko zająć znaczną część komory.

Przed zakupem warto ułożyć całe wyposażenie w jednym miejscu. Pozwala to ocenić nie tylko jego objętość, lecz także sprawdzić, czy część rzeczy można zmniejszyć, wymienić albo pozostawić w domu.

Plecak na kilkudniową wyprawę

Na dłuższy wyjazd potrzebny jest bardziej rozbudowany system nośny, ponieważ oprócz sprzętu noclegowego dochodzi większy zapas żywności, odzieży i paliwa. W takim plecaku bardzo ważny jest szeroki pas biodrowy, usztywnienie pleców oraz możliwość regulowania położenia szelek.

Duża pojemność nie powinna być jednak usprawiedliwieniem dla zabierania wszystkiego „na wszelki wypad”. Każdy dodatkowy kilogram jest odczuwalny podczas podejść, marszu po piachu i pokonywania długich odcinków.

Dlaczego długość pleców jest ważniejsza niż wzrost?

Plecak turystyczny powinien być dopasowany do długości tułowia, a nie tylko do całkowitego wzrostu użytkownika. Dwie osoby o tym samym wzroście mogą mieć inne proporcje ciała, dlatego ten sam model nie zawsze będzie dla nich równie wygodny.

Długość pleców mierzy się od wystającego kręgu u podstawy szyi do poziomu górnej krawędzi kości biodrowych. W dużych plecakach wynik pomiaru pozwala dobrać właściwy rozmiar albo ustawić regulowaną wysokość systemu nośnego.

Po założeniu plecaka pas biodrowy powinien obejmować okolice górnej części bioder, a szelki płynnie przylegać do ramion. Jeżeli między szelkami a plecami pozostaje duża przestrzeń albo większość ciężaru zawieszona jest wyłącznie na ramionach, rozmiar lub ustawienie systemu nośnego mogą być nieprawidłowe.

Jak działa system nośny plecaka?

System nośny odpowiada za przeniesienie ciężaru plecaka na ciało i utrzymanie bagażu w stabilnej pozycji. W prostych plecakach składa się głównie z wyściełanych szelek i miękkiego panelu pleców. W większych modelach dochodzą elementy usztywniające, szeroki pas biodrowy, pas piersiowy i paski stabilizujące.

Szelki

Szelki powinny być odpowiednio szerokie, wyściełane i ułożone tak, aby nie uciskały szyi. Zbyt miękkie mogą zwijać się pod ciężarem, a zbyt twarde powodować miejscowy ucisk.

Nie należy mocno zaciskać szelek od razu po założeniu plecaka. Najpierw trzeba prawidłowo ustawić pas biodrowy, a dopiero później delikatnie dociągnąć szelki, tak aby plecak przylegał do pleców.

Pas biodrowy

W dużym plecaku pas biodrowy nie jest jedynie dodatkiem zapobiegającym kołysaniu. Jego zadaniem jest przeniesienie znacznej części ciężaru na biodra, dzięki czemu ramiona i kark są mniej obciążone.

Pas powinien obejmować biodra, a nie znajdować się wysoko na brzuchu ani nisko pod kośćmi biodrowymi. Musi dać się pewnie zapiąć i dociągnąć, ale nie powinien utrudniać oddychania ani powodować bólu.

Pas piersiowy

Pas piersiowy łączy szelki i ogranicza ich rozsuwanie. Pomaga ustabilizować plecak podczas szybkiego marszu, jazdy na rowerze oraz poruszania się po nierównym terenie.

Nie należy zaciskać go nadmiernie. Powinien stabilizować szelki, ale nie może ograniczać swobodnego oddychania.

Paski stabilizujące

W większych plecakach nad szelkami znajdują się paski pozwalające przyciągnąć górną część bagażu bliżej pleców. Ograniczają one odchylanie się ciężaru do tyłu i poprawiają kontrolę podczas marszu.

Dodatkowe paski przy pasie biodrowym mogą stabilizować dolną część plecaka. Wszystkie regulacje powinny być dociągane stopniowo, a nie maksymalnie.

Stelaż wewnętrzny, zewnętrzny czy brak stelaża?

Plecak bez stelaża

Lekki plecak bez usztywnienia sprawdza się przy mniejszym obciążeniu. Jest prosty, elastyczny i zwykle łatwo go spakować do samochodu lub większej torby. Przy ciężkim bagażu jego zawartość może jednak uciskać plecy, a cały plecak może tracić stabilny kształt.

Stelaż wewnętrzny

Współczesne plecaki turystyczne często mają usztywnienie ukryte w panelu pleców. Może to być płyta z tworzywa, aluminiowe listwy albo połączenie kilku elementów. Takie rozwiązanie utrzymuje kształt plecaka i pomaga przekazywać ciężar na pas biodrowy.

Plecak ze stelażem wewnętrznym zwykle znajduje się blisko ciała, dzięki czemu dobrze sprawdza się na wąskich ścieżkach, w lesie i podczas pokonywania trudniejszego terenu.

Stelaż zewnętrzny

Zewnętrzne stelaże spotyka się między innymi w dużych plecakach wojskowych i wyprawowych. Pozwalają przenosić duże obciążenie oraz mocować nietypowy ekwipunek. Konstrukcja może zapewniać większy odstęp pomiędzy plecami a bagażem, ale jest zwykle cięższa i bardziej wystaje poza obrys ciała.

Taki plecak może być praktyczny podczas transportu ciężkiego sprzętu, jednak na zwykły weekendowy biwak nie zawsze jest potrzebny.

Wentylacja pleców – siatka czy pianka?

Nie istnieje system, który całkowicie eliminuje pocenie się pleców podczas wysiłku. Konstrukcja plecaka może jednak poprawić przepływ powietrza i ograniczyć powierzchnię bezpośredniego kontaktu materiału z odzieżą.

Panele z profilowanej pianki i kanałami wentylacyjnymi są trwałe i pozwalają utrzymać bagaż blisko ciała. Sprawdzają się szczególnie tam, gdzie liczy się stabilność.

System z napiętą siatką tworzy przestrzeń pomiędzy plecami a właściwą komorą plecaka. Zapewnia dobrą wentylację, ale może zmniejszać użyteczną przestrzeń wewnątrz oraz nieco odsuwać środek ciężkości od ciała.

Na spokojne letnie wędrówki wentylowana siatka może być bardzo wygodna. Przy większym obciążeniu i trudniejszym terenie część osób woli bardziej zwarte plecy z piankowymi panelami.

Plecak turystyczny czy taktyczny?

Plecaki turystyczne są projektowane przede wszystkim z myślą o marszu. Często mają wyprofilowany system nośny, dopasowany pas biodrowy, regulację długości pleców i stosunkowo niską masę własną.

Plecaki taktyczne zwykle wyróżniają się mocną konstrukcją, dużą liczbą przegród oraz taśmami umożliwiającymi mocowanie dodatkowych kieszeni. Są praktyczne podczas krótkich wyjazdów, pracy w terenie, bushcraftu i wtedy, gdy wyposażenie ma być dokładnie uporządkowane.

Rozbudowany system kieszeni i taśm zwiększa jednak masę plecaka. Duża liczba komór nie zawsze jest zaletą podczas długiej wędrówki, ponieważ może utrudnić wykorzystanie całej pojemności i zachęcać do zabierania zbyt wielu drobiazgów.

Wybór powinien zależeć od sposobu używania. Na długi trekking ważniejszy będzie komfort systemu nośnego i niska masa. Na krótszy biwak stacjonarny albo wyjazd terenowy praktyczniejszy może okazać się wytrzymały model modułowy.

Komory, kieszenie i dostęp do wyposażenia

Najprostszy plecak może mieć jedną dużą komorę otwieraną od góry. Takie rozwiązanie jest lekkie i pozwala dobrze wykorzystać przestrzeń, ale dostanie się do rzeczy leżących na dnie wymaga wyjęcia części wyposażenia.

Dodatkowy dostęp od dołu lub od frontu ułatwia wyjmowanie śpiwora, odzieży i sprzętu bez rozpakowywania całej zawartości. Większa liczba zamków może jednak zwiększać masę i tworzyć kolejne miejsca narażone na zużycie oraz przenikanie wilgoci.

Praktyczne elementy wyposażenia plecaka to:

- boczne kieszenie na butelki,
- kieszeń w klapie na drobne przedmioty,
- oddzielna przegroda na dokumenty i elektronikę,
- miejsce na bukłak oraz wyjście na rurkę,
- pasy kompresyjne zmniejszające objętość plecaka,
- uchwyty na kijki, karimatę albo czekan,
- dolne pasy do mocowania lekkiego wyposażenia.

Duże przedmioty przypięte na zewnątrz mogą zaczepiać o gałęzie, kołysać się i zmieniać rozłożenie ciężaru. Dlatego większość wyposażenia powinna znajdować się wewnątrz, a zewnętrzne mocowania najlepiej pozostawić dla rzeczy lekkich lub używanych tylko okresowo.

Czy plecak turystyczny jest wodoodporny?

Materiał plecaka może być odporny na krótkotrwałe zachlapanie, ale nie oznacza to pełnej ochrony podczas długiego deszczu. Woda może przedostawać się przez szwy, zamki oraz miejsca mocowania taśm.

Pokrowiec przeciwdeszczowy chroni większość zewnętrznej powierzchni, ale nie zawsze zabezpiecza stronę przylegającą do pleców. Podczas silnego wiatru może się również przesuwać lub zaczepiać o gałęzie.

Śpiwór, zapasową odzież, dokumenty i elektronikę najlepiej dodatkowo umieścić w workach wodoszczelnych albo szczelnych workach wewnętrznych. Ma to szczególne znaczenie podczas spływu kajakowego, przechodzenia przez mokre zarośla i biwakowania w długotrwałym deszczu.

Jak prawidłowo przymierzyć plecak?

Pusty plecak może wydawać się wygodny nawet wtedy, gdy nie pasuje do użytkownika. Przed ostateczną oceną należy włożyć do niego obciążenie podobne do tego, które będzie przenoszone podczas wyjazdu.

Plecak najlepiej ustawiać w następującej kolejności:

- poluzować wszystkie paski,
- założyć plecak i ustawić pas biodrowy na właściwej wysokości,
- zapiąć i dociągnąć pas biodrowy,
- delikatnie dociągnąć szelki,
- ustawić paski stabilizujące górną część plecaka,
- zapiąć pas piersiowy bez ograniczania oddechu.

Po regulacji warto pochodzić, wejść po schodach, pochylić się i wykonać kilka obrotów tułowia. Plecak nie powinien mocno kołysać się na boki, uciskać karku ani powodować punktowego bólu w ramionach lub biodrach.

Niewielkie poprawki regulacji są normalne również podczas marszu. Zmiana napięcia szelek i pasa biodrowego może chwilowo odciążyć poszczególne partie ciała.

Najczęstsze błędy przy wyborze plecaka

Jednym z najczęstszych błędów jest kupowanie zbyt dużego modelu tylko dlatego, że może kiedyś przydać się na dłuższą wyprawę. Na większości wyjazdów taki plecak będzie cięższy, mniej stabilny i wypełniany zbędnym wyposażeniem.

Innym problemem jest wybór plecaka bez przymierzenia go z obciążeniem. Gruba wyściółka nie gwarantuje wygody, jeżeli długość systemu nośnego nie pasuje do użytkownika albo pas biodrowy znajduje się w niewłaściwym miejscu.

Nie warto również oceniać plecaka wyłącznie na podstawie liczby kieszeni, wyglądu lub deklarowanej wytrzymałości materiału. Bardzo solidny model może być dobry do pracy i transportu sprzętu, ale zbyt ciężki na wielogodzinną wędrówkę.

Jaki plecak turystyczny będzie najlepszy?

Na jednodniowe wycieczki najlepiej sprawdzi się lekki plecak o niewielkiej lub średniej pojemności, wyposażony w pas piersiowy, boczne kieszenie i wygodne szelki. Na weekendowy biwak potrzebna będzie większa komora pozwalająca schować śpiwór, odzież i sprzęt do gotowania.

Na kilkudniową wędrówkę warto wybrać model z regulowanym systemem nośnym, szerokim pasem biodrowym i odpowiednim usztywnieniem. Duży plecak wojskowy lub wyprawowy ze stelażem może być dobrym rozwiązaniem do przenoszenia ciężkiego sprzętu, ale nie zawsze będzie najlepszy dla osoby korzystającej z lekkiego wyposażenia turystycznego.

Najlepszy plecak nie musi mieć największej pojemności ani największej liczby dodatków. Powinien mieścić potrzebny ekwipunek, dobrze pasować do długości pleców i pozostawać stabilny po prawidłowym założeniu. Dopiero po spełnieniu tych warunków warto porównywać kieszenie, systemy mocowania, kolor i pozostałe elementy wyposażenia.